Nederland, bedrijvig land

Het opstellingswerk is voortgekomen uit de fenomenologische werkwijze met families van Bert Hellinger. Het is verrassend hoe ook in andere systemen dan in families dezelfde soort krachten blijken te werken en hoe die naar voren komen in opstellingen.

Veel mensen besteden een groot deel van hun leven en energie aan hun werk, veelal in een organisatie. De krachten die in het systeem van een organisatie werken, doen niet onder voor die in een familie.

Maar organisaties kennen ook een aantal fundamentele verschillen met familiesystemen. Tot een organisatie toetreden is meestal een vrije keuze, die er bij een familie niet is. Wie tot een familie behoren en de rangorde daarbinnen is bepaald door bloedverwantschap en de volgorde van geboorte, een daardoor betrekkelijk eenvoudig. Wie tot een organisatie behoren en welke plek ieder daarin heeft is vaak diffuus, en kan alleen al daarom onrust brengen. Horen bijvoorbeeld de leerlingen bij een schoolorganisatie? En hun ouders?

Wat de ordening in een team bepaalt is ook niet altijd meteen duidelijk. De ervaring met opstellingen leert dat de rangorde in een team beïnvloed wordt door anciënniteit, maar ook door bekwaamheid voor de taak en de mate waarin die taak bijdraagt aan het hoofddoel van de organisatie. Een leider die nieuw komt in een bestaand team en die het vakmanschap van zijn collega's en datgene dat zij hebben bijgedragen aan de organisatie bespeurt, erkent en waardeert, zo iemand brengt rust en ontleent daaraan gezag.

Het gewicht van iemand die een organisatie lange tijd goed heeft geleid is groot. Zo iemand straalt waardigheid uit. Zonder zich beter te voelen dan de medewerkers. Wanneer een oprichter of een andere sleutelpersoon vertrekt is het voor zowel haar of hem als voor de organisatie van belang dat hij erkend wordt voor wat hij voor de organisatie heeft betekend. Wanneer dat niet gebeurt blijft dat veelal doorwerken in de organisatie, soms jarenlang. Medewerkers bespeuren zoiets en voelen zich onrustig en soms niet helemaal veilig. Een oprichter of leider, die erkend is voor wat hij heeft bijgedragen aan de organisatie blijft soms nog vele jaren na zijn vertrek als een goede kracht op de achtergrond aanwezig. Ook de klanten bespeuren dat.

Een organisatie heeft een doel, een opgave. Een heldere opgave geeft richting en kracht. Wanneer van een afdeling of organisatie het doel uit beeld raakt zien we vaak dat de cohesie verdwijnt en goed leiderschap op zich kan dat lang niet altijd verhelpen.

Het was laatst verrassend om te horen dat in tachtig procent van de Nederlandse bedrijven familiebedrijven zijn. Familiebedrijven blijken te verschillen van andere bedrijven. Ze zijn in perioden van tegenwind veel langer bereid om verlies te nemen. De binding van medewerkers is er sterk. Ze hebben als het ware de gezinnen achter de medewerkers en achter de klanten en andere betrokkenen in beeld.

Het systemische werk in organisaties komt net kijken, en de belangstelling groeit. Wellicht kan dat bijdragen aan de ontwikkeling van organisaties tot plaatsen, waar mensen voluit het werk dat ze graag doen ook kunnen doen.

Met toestemming bewerkt en overgenomen uit het boekje 'Nederlandse Wind' van Jan Jacob Stam

Verder